Seizoensaanpassing

In 1969 leefden twaalf mannen op een Brits Antarctisch station na zeventien weken volledige isolatie. Op 9 en 10 juli viel de temperatuur in een dag van net boven nul naar min 24°C. Op de 14e werden acht van de twaalf verkouden. De onderzoekers zochten naar een bron, en die vraag laat deze les liggen. Wat ze zorgvuldig noteerden was het weer. De herfst doet hetzelfde met ons allemaal, alleen langzamer: de atmosfeer verandert op meerdere niveaus tegelijk, en het lichaam verandert mee. Hoe goed dat lukt, hangt af van het terrein waarmee het begint.

De atmosfeer verandert op meerdere niveaus tegelijk

De dagen worden korter, dus licht, melatonine en vitamine D verschuiven. De temperatuur daalt en de lucht wordt droger: in een kleine studie met elf gezonde mensen deed neusslijm er 18,5 minuten over om door de neus te komen bij droge lucht, tegen 11,9 minuten bij kamerlucht (Salah e.a., 1988). De buitenlucht wordt ook vuiler. Verwarming voegt rook toe en wintertemperatuurinversies houden fijnstof dicht bij de grond.

Er is nog een niveau, en daar moet je voorzichtig mee zijn. Geomagnetische verstoringen pieken rond de equinoxen. Dat is bekend sinds Sabine in 1856 en werd in 1973 verklaard door Russell en McPherron. Een directe koppeling tussen die piek en de verkoudheid is niet aangetoond. Het staat hier om één reden: het lichaam krijgt in dezelfde weken nieuwe omstandigheden uit veel richtingen.

Het lichaam verandert mee

Dopico en collega's (Nature Communications, 2015) maten genexpressie in bloed en vetweefsel bij meerdere populaties. Meer dan 4.000 eiwitcoderende genen volgen een seizoenspatroon. In de Europese winter heeft het immuunsysteem een duidelijk ontstekingsgericht profiel, met hogere waarden van de oplosbare IL-6-receptor en C-reactief proteïne. In Oceanië is het patroon omgekeerd, dus het volgt het seizoen en niet de kalender. Wat het lichaam in de herfst ook doet, het is een voorbereiding die in het lichaam zelf is ingebouwd.

Het schoonmaaksysteem vertraagt in de kou

Het slijm in neus en luchtwegen is het eigen opruimsysteem van het lichaam: trilharen verplaatsen het, het neemt deeltjes mee en voert ze af. Koude, droge lucht maakt dat systeem trager, en het systeem kost meer energie om te laten draaien. Kou werkt ook van buiten naar binnen. In een studie van Johnson en Eccles uit 2005 (Family Practice) zetten 180 gezonde vrijwilligers twintig minuten hun voeten in ijswater of ondergingen ze een controleprocedure. Binnen vier tot vijf dagen meldden 13 van de 90 afgekoelde vrijwilligers een verkoudheid tegen 5 van de 90 controles (p = 0,047). Dat is een bescheiden effect, en oudere experimenten waarbij vrijwilligers na opzettelijke blootstelling werden afgekoeld, vonden niets, dus het is één studie. Eccles' eigen verklaring is een reflexmatige vernauwing van bloedvaten in de neus die de afweer dempt. De vertraging komt overeen met die op Antarctica: ongeveer vier dagen.

"Acute chilling of the feet causes the onset of common cold symptoms in around 10% of subjects who are chilled." Johnson C, Eccles R. "Acute cooling of the feet and the onset of common cold symptoms." Family Practice 2005;22(6):608–613. (Vrij weergegeven: afkoeling van de voeten leidt bij ongeveer 10% van de afgekoelde mensen tot verkoudheidsklachten.)

Dezelfde blootstelling, een andere uitkomst

In twee studies van Carnegie Mellon kreeg elke vrijwilliger dezelfde dosis blootstelling. Wat verschilde was hoe ze sliepen. In Cohen's studie uit 2009 hadden mensen met minder dan zeven uur slaap 2,94 keer zoveel kans op een verkoudheid als wie acht uur of meer sliep, en mensen met een slechte slaapefficiëntie hadden een odds ratio van 5,5. In Prather's studie uit 2015, met slaap gemeten via polssensoren, gaf vijf tot zes uur slaap ongeveer vier keer zoveel kans als zeven uur of meer. Korte slaap voorspelde de uitkomst beter dan leeftijd, stress, roken, inkomen of opleiding.

Dat is het terreinargument in zijn zuiverste vorm, en het vraagt geen claim over oorzaken: dezelfde blootstelling geeft een ander resultaat, afhankelijk van de toestand van het lichaam dat haar ontmoet. Vitamine D laat hetzelfde patroon zien. In een grote analyse van 25 studies (Martineau e.a., BMJ 2017) verlaagde suppletie het risico op luchtweginfecties over het geheel (odds ratio 0,88), en veel sterker bij mensen die met een tekort begonnen (odds ratio 0,30). Als gegeven over terrein zegt het dat daglicht en status ertoe doen. We gebruiken het hier niet als advies om te suppleren.

Wat bewezen is, en wat model

Bewezen of goed gevestigd: het lichaam verandert met het seizoen; koude, droge lucht vertraagt de neusklaring; afkoeling kan bij sommige mensen klachten uitlokken; de meeste verkoudheidsklachten komen van de eigen reactie van het lichaam; korte slaap verhoogt het risico sterk; winterlucht is vuiler.

Model, niet bewezen: dat een lage celspanning of een hoge toxische belasting het lichaam sneller die reactie laat uitlokken, en dat de ziekte dus een opruimactie is. Het idee heeft diepe wortels in het terreindenken. Er is ook geen direct bewijs voor. Tennant's voltagecijfers (−20 tot −25 mV) komen uit huid- en meridiaanmetingen en zijn niet dezelfde schaal als de membraanpotentiaal van een cel (−40 tot −90 mV) of van een mitochondrion (−140 tot −180 mV), dus geen enkel getal mag als oorzaak worden behandeld. Wat conceptueel wel standhoudt is dat cellen, ook immuuncellen, functie verliezen als ze hun polarisatie verliezen. Ook voor algemene "detox" is weinig wetenschappelijke steun: buiten specifieke vergiftigingen zoals lood of arseen is geen algemeen verschijnsel van toxificatie aangetoond. We brengen dit daarom als een model dat past bij de bewezen onderdelen, en we zeggen waar het ophoudt.

Eerst: voorkomen

Dan: de eerste 24 uur

De trigger is meestal gewoon: een dag te dun gekleed, een nacht te kort, een lange avond in de kou. Als het eerste signaal komt (een kriebel in de keel, een zwaar hoofd, een rilling die niet weggaat), handel dan dezelfde dag. Warm. Zout. Rust.

Warme drank. Bij 30 mensen met een verkoudheid (Sanu & Eccles, Rhinology 2008) gaf een hete drank directe en aanhoudende verlichting van loopneus, hoest, niezen, keelpijn, rillerigheid en vermoeidheid; dezelfde drank op kamertemperatuur hielp maar bij een deel daarvan. De objectieve luchtstroom veranderde niet. Hoe mensen zich voelden veranderde wel, en dat telt.

Hete soep. Mijn eigen routine is een gezouten groentesoep: prei, bleekselderij, wortel, ui, knolselderij, laurier, peper en Keltisch zout, waarbij ik de groenten ook opeet. Keltisch zout bevat meer mineralen dan tafelzout (volgens producentcijfers ongeveer 0,58 g magnesium per 100 g), al geeft een bord maar weinig, ongeveer 17 mg magnesium uit 3 g zout. Meer dan dat ga ik er niet over beweren. Kippensoep is iets vaker onderzocht. In 1978 verplaatste hete kippensoep neusslijm iets sneller dan heet water (15 proefpersonen), en in een laboratoriumstudie (Rennard, Chest 2000) remde kippensoep de migratie van ontstekingscellen. In dezelfde studie remde elke groente dat ook afzonderlijk. Niemand heeft kippensoep met groentesoep vergeleken, dus er is geen grond om te zeggen dat de een beter is. Wat het bewijs steunt is warm, zout en vol groenten, en dat is ook wat de ervaring zegt.

Zout water. In een kleine open pilot in Edinburgh (Ramalingam 2019) verkortte neusspoelen en gorgelen met hypertoon zout water de klachten met ongeveer twee tot twee en een halve dag. Het is een pilot zonder blindering. Het past bij Satomura's resultaat.

Thee overdag. Onze Cold-mix is voor overdag: zwarte thee, kurkuma, gember, kardemom, kaneel, tijm, pepermunt, steranijs, salie, kruidnagel en zwarte peper (een theelepel per 250 ml, 100°C, zeven tot tien minuten; bevat cafeïne). Het best onderbouwde deel ervan is dat het heet is. Tijm heeft onderzoek bij hoest, vooral in vaste combinaties met sleutelbloemwortel bij acute bronchitis. De menthol van pepermunt geeft een gevoel van vrijer ademen, maar vermindert de neusweerstand bij een verkoudheid niet meetbaar. Voor gember, kurkuma, kaneel en kruidnagel vond ik geen overtuigend klinisch bewijs bij verkoudheid, alleen laboratoriumgegevens en traditie. Echinacea, dat in veel verkoudheidsthee zit, heeft in de Cochrane-review van 24 studies (2014) geen overtuigend bewijs. Dat zeggen we erbij.

Niet vasten uit reflex. Bij muizen (Wang & Medzhitov, Cell 2016) hielp voeding bij virale ontsteking en schaadde het bij bacteriële ontsteking, met glucose als schakelaar. Niet eten is niet universeel goed of slecht.

Toepassen

Deze les eindigt op de vijfde trede. Het seizoen begrijpen is de vierde. Het toepassen beslist de uitkomst: de vroege nacht, de extra laag, de warme soep op de avond dat de keel kriebelt. Niets hier vraagt een recept en bijna niets vraagt geld.

Wat deze les niet beweert

Ze beweert niet dat verkoudheid een bewezen ontgifting is, dat één voltagegetal de oorzaak is, dat de equinoxpiek verkoudheid veroorzaakt, dat kippensoep groentesoep verslaat, of dat een thee een verkoudheid geneest. Ze beweert dat het lichaam op het seizoen reageert, dat slaap, warmte en luchtvochtigheid veranderen hoe het reageert, en dat vroeg handelen met warmte, zout en rust goedkoop en verstandig is. Als iemand opmerkt dat verkoudheden ook pieken wanneer de scholen in september weer beginnen, dan is dat een terecht punt over contact, en een andere vraag dan die deze les stelt.

Bronnen

1. Allen TR, Bradburne AF, Stott EJ, Goodwin CS, Tyrrell DAJ. "An outbreak of common colds at an Antarctic base after seventeen weeks of complete isolation." Journal of Hygiene 1973;71:657–667.
2. Dopico XC, et al. "Widespread seasonal gene expression reveals annual differences in human immunity and physiology." Nature Communications 2015;6:7000.
3. Salah B, Dinh Xuan AT, Fouilladieu JL, Lockhart A, Regnard J. "Nasal mucociliary transport in healthy subjects is slower when breathing dry air." European Respiratory Journal 1988.
4. Johnson C, Eccles R. "Acute cooling of the feet and the onset of common cold symptoms." Family Practice 2005;22(6):608–613.
5. Cohen S, Doyle WJ, Alper CM, Janicki-Deverts D, Turner RB. "Sleep habits and susceptibility to the common cold." Archives of Internal Medicine 2009;169(1):62–67.
6. Prather AA, Janicki-Deverts D, Hall MH, Cohen S. "Behaviorally assessed sleep and susceptibility to the common cold." Sleep 2015;38(9):1353–1359.
7. Martineau AR, et al. "Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory tract infections: systematic review and meta-analysis of individual participant data." BMJ 2017;356:i6583.
8. Satomura K, et al. "Prevention of upper respiratory tract infections by gargling: a randomized trial." American Journal of Preventive Medicine 2005. PMID 16242593.
9. Sanu A, Eccles R. "The effects of a hot drink on nasal airflow and symptoms of common cold and flu." Rhinology 2008;46(4):271–275. PMID 19145994.
10. Saketkhoo K, Januszkiewicz A, Sackner MA. "Effects of drinking hot water, cold water, and chicken soup on nasal mucus velocity and nasal airflow resistance." Chest 1978;74:408–410. PMID 359266.
11. Rennard BO, et al. "Chicken soup inhibits neutrophil chemotaxis in vitro." Chest 2000;118:1150–1157.
12. Ramalingam S, et al. Hypertonic saline nasal irrigation and gargling in the common cold (ELVIS pilot trial). Scientific Reports 2019.
13. Karsch-Völk M, et al. "Echinacea for preventing and treating the common cold." Cochrane Database of Systematic Reviews 2014.
14. Wang A, Huen SC, Luan HH, et al. "Opposing effects of fasting metabolism on tissue tolerance in bacterial and viral inflammation." Cell 2016;166:1512–1525.
15. Russell CT, McPherron RL. "Semiannual variation of geomagnetic activity." Journal of Geophysical Research 1973;78:92–108.
16. Eigen databases: Kruidenvinder.xlsx (InfusionTea: Cold, Wintertea); terreinnotities over Tennant, Becker en de Antarctische uitbraak.